Strona główna • Wiedza • Leksykon • Żelazo

Żelazo

Żelazo jest minerałem niezbędnym do funkcjonowania całego organizmu i ma decydujące znaczenie dla życia człowieka. Żelazo jest bardzo ważnym składnikiem hemoglobiny (barwnika czerwonych krwinek), uczestniczy w transporcie tlenu z płuc do tkanek organizmu oraz transporcie dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Minerał ten wchodzi w skład wielu enzymów, od których zależy wytwarzanie energii, metabolizm, synteza DNA, sprawne funkcjonowanie układu odpornościowego.
Niedobory żelaza u ludzi są zadziwiająco częste. Może ono być skutkiem większego zapotrzebowania na żelazo, mniejszego spożycia z diety, gorszej absorpcji żelaza lub jego wykorzystania przez organizm. Rozróżnia się 3 stopnie zmniejszenia zawartości żelaza w ustroju.

Pierwszy – to zmniejszenie zapasów bez zaburzeń czynnościowych organizmu.

Drugi – oznacza stan, w którym ilość żelaza w organizmie nie wystarcza do syntezy hemoglobiny tzw. niedobory żelaza bez stwierdzenia niedokrwistości.

Trzeci stopień – stężenie hemoglobiny spada poniżej normy dla danego wieku i płci tzw. jawna niedokrwistość.

Możliwe zastosowania:

  • anemia wskutek niedoboru żelaza,
  • zmęczenie,
  • osłabienie,
  • zespół „niespokojnych nóg”,
  • ciąża,
  • obfite menstruacje,
  • nadmierna utrata krwi (tj. wrzody trawienne, wrzodziejące zapalenie jelit, choroba Leśniowskiego-Crohna).

Powszechne źródła pokarmowe:

  • wątroba,
  • czerwone mięso,
  • melasa czarna,
  • rodzynki, śliwki suszone,
  • pestki dyni,
  • migdały,
  • orzechy nerkowca,
  • rośliny strączkowe.

Skutki niedoboru żelaza

Negatywne skutki niedoboru żelaza wynikają z zaburzeń dostaw tlenu do tkanek oraz zaburzonego działania enzymów zawierających żelazo w różnych tkankach. Niedobór żelaza może prowadzić do anemii, nadmiernie obfitych menstruacji, problemów z przyswajaniem wiedzy, osłabienia układu immunologicznego, obniżenia poziomu energetycznego i sprawności fizycznej.

Podstawowe korzyści

Oprócz usprawniania transportu tlenu w krwiobiegu poprzez wpływanie na hemoglobinę żelazo jest również składnikiem mioglobiny – barwnika, który funkcjonuje w mięśniach w sposób podobny do hemoglobiny we krwi (tj. mioglobina umożliwia komórkom mięśniowym zatrzymanie tlenu).

Sprawność fizyczna

Szereg badaczy jednoznacznie wykazało, że nawet niewielka anemia spowodowana przez niedobór żelaza prowadzi do obniżenia wydajności i wydolności fizycznej.

Inne zastosowania

Żelazo jest również niezbędnym składnikiem wielu enzymów potrzebnych dla zachowania zdrowia. Oprócz innych funkcji enzymy zależne od żelaza wpływają na wykorzystanie i metabolizm energii oraz syntezę kolagenu, neuroprzekaźników w mózgu i DNA. Wiele objawów anemii wskutek niedoboru żelaza (na przykład zmęczenie, osłabienie i apatia) wiąże się nie tylko z wyczerpaniem zapasów tlenu w komórkach (i proporcjonalnym spadkiem produkcji w komórkach), ale także z obniżoną produkcją i metabolizmem energii z powodu niedoborów enzymów. Warto zaznaczyć, że anemię wskutek niedoboru żelaza uważa się za ostatnie stadium niedoboru żelaza. Wcześniej mogą wystąpić istotne zaburzenia biochemiczne i fizjologiczne wskutek spadku liczby neuroprzekaźników w mózgu oraz redukcji enzymów uczestniczących w metabolizmie, produkcji energii i systemach antyoksydacyjnych.

Suplementacja

Bardzo duże znaczenie ma tutaj forma żelaza występującego w preparacie. Preparaty zawierające żelazo w postaci siarczanu, fumaranu itp. są bardzo słabo przyswajalne, a ich przyjmowaniu towarzyszą zaparcia i różne dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Idealnym i najskuteczniejszym rozwiązaniem są preparaty zawierające tzw. „łagodne żelazo”. W preparatach tych żelazo występuje w postaci 100% chelatu (dwuglicynian żelaza*) oznacza to, że jego przyswajalność jest kilkakrotnie lepsza od żelaza w innej postaci, a dużą zaletą jest to, że nie powoduje zaburzeń jelitowo-żołądkowch i zaparć, które zazwyczaj towarzyszą zażywaniu innych postaci żelaza. Ze względu na ten fakt bezpro blemowo można zażywać “łagodne żelazo” w celu zapobiegania niedokrwistości u kobiet w ciąży czy osób starszych.

Piśmiennictwo:

  1. M.T. Murry „Encyclopedia of Nutritional suplement”, Prima Publishing 1996.
  2. Światosław Ziemlański, praca zbiorowa „Normy żywienia człowieka”, PZWL 2001.
  3. Relative absorption of different iron compounda as compared to iron amino acid chelate (Ferrochel) Brian & Halberg, Acta med Scand, Supp 368, 1960; Pineda & Ashimead, J Appl Nut, 1994.
  4. Taylor M et al, Journal of the American Medical Association, 187,1964, 323-327.
  5. Viteri F and Torun B. Clinical Haematology, 3, 1974, 609-626. *ferrochelTM Albion Patent nr 4,599,152 Chelazomes