Strona główna • Wiedza • Leksykon • Koenzym Q10

Koenzym Q10

Koenzym Q10 jest naturalną substancją wytwarzaną przez organizm, jest niezbędnym składnikiem mitochondrium tj. części komórki odpowiedzialnej za produkcję energii. Koenzym Q10 (CoQ10) uczestniczy w wytwarzaniu ATP, który jest substancją energetyczną we wszystkich procesach organizmu. Funkcję CoQ10 można porównać do roli świecy zapłonowej w silniku samochodu. Tak jak samochód nie może działać bez iskry zapłonowej, tak i organizm człowieka nie może funkcjonować bez CoQ10. Współdziałając z enzymami (stąd nazwa koenzym) przyspiesza procesy metaboliczne, dostarczając komórkom energii. Jest ona im potrzebna do przyswajania substancji pokarmowych, leczenia ran, utrzymywania silnych mięśni, oczyszczania. Tak jak witamina C i E koenzym Q10 jest przeciwutleniaczem. Ma wiele innych niezliczonych funkcji. Nic więc dziwnego, że znajduje się w każdej komórce organizmu.
Największe stężenie koenzymu Q10 występuje w narządach, które cechuje największa intensywność przemiany materii, a tym samym zapotrzebowanie na energię jest w nich największe. W mięśniu sercowym i nerkach zdrowego człowieka stężenie CoQ10 jest wielokrotnie większe niż w innych narządach (może przekroczyć 100ug/mg masy narządu). W wyniku starzenia się organizmu poziom koenzymu Q10 obniża się z wiekiem u każdego. Poziom CoQ10 we krwi i tkankach zmniejsza się mniej więcej od 30. roku życia (30 lat –100%, 40 lat – 72% 80 lat – 80%) ale zmniejsza się również na skutek niewłaściwej diety, nadmiernego i częstego odchudzania, nadużywania alkoholu i leków.
Wysoki niedobór koenzymu Q10 może zaburzyć pracę wszystkich narządów a w szczególności najciężej pracującego – serca. Stwierdzono, iż osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi mają 10 razy mniej koenzymu Q10 w komórkach serca niż osoby zdrowe.
Od koenzymu Q10 zależy efektywność pracy mięśni nóg i rąk, sprawność układu nerwowego, procesów przemiany materii, procesów regeneracji tkanek, pracy układu immunologicznego. Duży deficyt koenzymu Q10 – 80% wykrywa się u osób starszych.
Zauważalne zaburzenia pracy komórek obserwuje się już przy obniżeniu stężenia CoQ10 o 20% fizjologicznej normy. Dlaczego? Niedobór koenzymu Q10 uniemożliwia pełne wykorzystanie ATP – podstawowego źródła energii dla komórek i narządów. Powstają w ten sposób zaburzenia wytwarzania i uwalniania energii na poziomie komórkowym, co może być podłożem wielu chorób. Wynikiem niedoborów koenzymy Q10 są zakłócenia funkcji różnych narządów i układów, zwłaszcza układu krążenia, przemiany materii i immunologicznego. Do odczuwalnych zaburzeń funkcjonalnych tych układów dochodzi, gdy normalna ilość CoQ10 spada w organizmie o 25%. Mogą wtedy wystąpić nieprawidłowości pracy serca i układu krwionośnego, może pojawić się nadciśnienie tętnicze lub inne choroby.
W badaniach klinicznych wykazano, że stosując CoQ10 można zmniejszyć objawy niektórych chorób np. o 50% i więcej napady dusznicy bolesnej wynikłe z niedoboru energii w mięśniu sercowym.
Stosowanie CoQ10, ale w gwarantowanej przyswajalnej formie, eliminuje jego niedobory w organizmie i regeneruje mitochondria (struktury wewnątrzkomórkowe w których produkowana jest energia). Mitochondria jak elektrownie wewnątrzkomórkowe zaczynają wytwarzać więcej energii, dzięki czemu poprawia się funkcjonowanie całego organizmu.

Potencjalne zastosowania

  • Choroby układu krążenia: zastoinowa niewydolność serca, wysokie ciśnienie krwi, kardiomiopatia, wypadanie płatka zastawki mitralnej, wszczepienie bypassów, dusznica bolesna
  • Cukrzyca
  • Zapalenie ozębnej, choroby dziąseł
  • Upośledznie odporności
  • Choroby nowotworowe
  • Odchudzanie
  • Dystrofia mięśniowa
  • Poprawa wydolności sportowców
  • Antyutleniacz

Choroby układu sercowo-naczyniowego

Ważnym a jednocześnie często niedocenianych elementem ogólnego leczenia chorób układu sercowo-naczyniowego jest poprawa funkcji serca. Zmiany zwyrodnieniowe w sercu występują w większości chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym przy dusznicy bolesnej, wysokim ciśnieniu krwi i zastoinowej niewydolności serca. Wynikają one z częstego oddziaływania na serce czynników takich jak niski poziom tlenu, stany zapalne i itp. CoQ10 może odwrócić lub zapobiegać zmianom zwyrodnieniowym serca związanym z tymi chorobami oraz poprawiać funkcje mechaniczne osłabionego serca poprzez zapewnienie optymalnego odżywienia na poziomie komórkowym.
Potencjalne trapeutyczne zastosowanie CoQ10 w chorobach układu krążenia udokumentowano w badaniach na zwierzętach i ludziach. Niedobór CoQ10 często występuje u pacjentów kardiologicznych. Wyniki biopsji tkanki serca pacjentów z różnymi chorobami układu sercowo-naczyniowego wykazały niedobór CoQ10 w 50-75% przypadków. Dzięki uzupełnieniu niedoboru CoQ10 można uzyskać bardzo dobre wyniki kliniczne.

Zastoinowa niewydolność serca

Zastoinowa niewydolność serca oznacza niezdolność serca do skutecznego pompowania krwi i spowodowana jest najczęściej przez długofalowe skutki utrzymywania się wysokiego ciśnienia krwi, zaburzenia funkcji zastawek serca lub kardiomiopatię. Zastoinową niewydolność serca zawsze charakteryzuje wyczerpanie energetyczne wskazywane przez niski poziom ATP i koenzymu Q10 w mięśniu sercowym. Główne problemy kliniczne w przypadku pacjentów z zastoinową niewydolnością serca to częsta konieczność hospitalizacji oraz częste przypadki arytmii, obrzęku płuc i innych poważnych powikłań. Liczne badania wykazują, że suplementacja CoQ10 jest niezwykle skuteczna w leczeniu zastoinowej niewydolności serca. W większości tych badań stosowano CoQ10 jednocześnie z tradycyjną terapią lekową. Innymi słowy CoQ10 stosowano jako środek wspomagający.

Wysokie ciśnienie krwi

Niedobór CoQ10 występuje u 39% pacjentów z wysokim ciśnieniem krwi, co samo w sobie wskazuje na konieczność suplementacji. Niemniej jednak korzystne działanie CoQ10 wykracza poza samo uzupełnienie jego niedoborów. W kilku badaniach koenzym Q10 obniżał ciśnienie krwi u pacjentów z nadciśnieniem. Jednak wpływ CoQ10 na ciśnienie krwi zazwyczaj ujawnia się dopiero po 4-12 tygodniach terapii. W związku z tym CoQ10 nie jest typowym lekiem na nadciśnienie – raczej likwiduje pewne zaburzenia metabolizmu, co ma z kolei korzystny wpływ na ciśnienie krwi. Dzięki terapii z wykorzystaniem CoQ10 skurczowe i rozkurczowe ciśnienie krwi u pacjentów z wysokim ciśnieniem zazwyczaj obniża się w granicach 10%.

Kardiomiopatia

Kardiomiopatia oznacza każdą chorobę mięśnia sercowego, wskutek której zmniejsza się siła skurczy serca i tym samym pogarsza się krążenie krwi. Kardiomiopatia może być spowodowana przez czynniki wirusowe, metaboliczne, żywieniowe, toksyczne, autoimmunologiczne, zwyrodnieniowe, genetyczne i inne nieznane. Niezależnie od przyczyny niedobór CoQ10 występuje we krwi i tkance mięśnia sercowego u większości pacjentów z kardiomiopatią. Suplementacja CoQ10 może podnieść poziom tego koenzymu i poprawić funkcjonowanie serca dzięki usprawnieniu produkcji energii przez mięsień sercowy.

Wypadanie płatka zastawki mitralnej

Wypadanie płatka zastawki mitralnej to częste, niewielkie zniekształcenie zastawki mitralnej, która jest za tawką serca oddzielającą lewy przedsionek (górną komorę) od lewej (dolnej) komory. Wypadanie płatka zastawki mitralnej zazwyczaj przebiega bezobjawowo, ale czasami może pojawiać się ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca lub wypadnięcie zastawki, które może spowodować zastoinową niewydolność serca.
Koenzym Q10 jest dość pomocny w przypadkach objawowego wypadania płatka zastawki mitralnej.

Cukrzyca

CoQ10 ma korzystne działanie w przypadku pacjentów z cukrzycą. Mechanizm, dzięki któremu CoQ10 poprawia kontrolę poziomu glukozy u diabetyków, nie został jeszcze poznany. CoQ10 zapewne pobudza syntezę większych ilości enzymów zależnych od CoQ10, które z kolei poprawiają metabolizm węglowodanów.

Choroby przyzębia (paradontopatie)

Choroba ta dotyka 60% młodych osób dorosłych oraz 90% osób w wieku powyżej 65 lat. Odpowiednia higiena jamy ustnej jest pomocna, ale wiele osób cierpi na oporne na leczenie zapalenie dziąseł, które często wymaga zabiegu chirurgicznego i prowadzi ostatecznie do utraty zębów. Gojenie się i naprawa tkanki okołozębowej wymagana sprawnej produkcji energii – funkcji metabolizmu zależnej od odpowiednich dostaw CoQ10.
Niedobór CoQ10 stwierdzano w tkankach dziąseł pacjentów z zapaleniem ozębnej. Częstotliwość niedoborów CoQ10 w kilku badaniach wahała się od 60% do 96%. Doustne przyjmowanie CoQ10 zapobiegało niedoborom w tkankach dziąseł. W niedawno przeprowadzonym badaniu oceniono wpływ CoQ10 na kieszonkę zęba i stwierdzono, że „CoQ10 łagodzi zapalenie ozębnej u osób dorosłych nie tylko w ramach stosowania go jako jedynego środka leczniczego, ale również w połączeniu z tradycyjnym, niechirurgicznym leczeniem zapalenia ozębnej”. Stosowanie koenzymu Q10 już po paru miesiącach daje znaczną poprawę u 60-90% chorych, w tym wywiera korzystny wpływ na stan torebek około zębowych.

Wszczepienie bypassów

Wyniki wskazują, że dzięki ograniczaniu szkód oksydacyjnych koenzym Q10 przyjmowany przed zabiegiem może działać ochronnie w przypadku rutynowej operacji wszczepienia bypassów.

Upośledzenie odporności

Zaburzenia układu odpornościowego wiążą się z wieloma przewlekłymi chorobami. W licznych badaniach udokumentowano osłabienie odporności w przypadku nowotworów, chorób serca, nadciśnienia, alergii, zapalenia tarczycy, niedokrwistości złośliwej i częstych infekcji. Próby poprawy funkcjonowania układu immunologicznego są kluczowym elementem leczenia nowotworów i niektórych przewlekłych infekcji, w tym kandydozy i zespołu nabytego upośledzenia odporności (AIDS). Tkanki i komórki uczestniczące w funkcjonowaniu układu odpornościowego są w wysokim stopniu zależne od energii i w związku z tym do optymalnego działania wymagają odpowiedniego poziomu CoQ10. Szereg badań wskazuje na poprawę funkcji immunologicznych dzięki CoQ10.

Dusznica bolesna

Dusznicę bolesną prawie zawsze powoduje miażdżyca naczyń krwionośnych, wskutek której gromadzi się płytka zawierająca cholesterol. Płytka ta stopniowo zwęża i ostatecznie blokuje naczynia krwionośne dostarczające krew do serca – tętnice wieńcowe. Blokada powoduje zmniejszenie dostaw krwi i tlenu do tkanki serca. Choroba wieńcowa pojawia się, gdy przepływ tlenu do mięśnia sercowego ulegnie znacznemu zmniejszeniu lub gdy pojawi się zwiększone zapotrzebowanie ze strony serca. Wyniki badań sugerują, że CoQ10 może być bezpiecznie i skutecznie stosowany w leczeniu choroby wieńcowej.

Nowotwory

Suplementację CoQ10 stosuje się w leczeniu nowotworów ze względu na poprawę funkcjonowania układu immunologicznego i działanie antyoksydacyjne. CoQ10 powinny z pewnością zażywać pacjenci z chorobą nowotworową przyjmujący leki stosowane w chemioterapii wiązane z toksycznością dla serca.

Odchudzanie

Tendencję do przybierania na wadze można w niektórych przypadkach wiązać z cechami metabolizmu, które odpowiadają za obniżoną termogenezę (wytwarzanie ciepła). U pacjentów z historią otyłości w rodzinie reakcja termogeniczna na posiłki jest o 50% słabsza, co wskazuje na występowanie wady dziedzicznej w produkcji energii. Ponieważ CoQ10 jest niezbędnym kofaktorem w produkcji energii, możliwe że jego niedobór może się w niektórych przypadkach przyczyniać do otyłości.

Dystrofia mięśniowa

Niedobór CoQ10 stwierdza się w mitochondriach mięśni osób z dystrofią mięśniową. Niedobór ten może przyczyniać się do rozwoju chorób serca związanych z praktycznie każdą postacią dystrofii i miopatii mięśni.
Przeprowadzono dwie podwójnie ślepe próby na pacjentach z postępującą dystrofią mięśniową (Duchenne’a, Beckera i dystrofie obręczowo-kończynowe, dystrofia miotoniczna, choroba Charcot-Marie-Tooth oraz choroba Welandera).
W pierwszym badaniu dwunastu pacjentów, którym podawano 100 miligramów CoQ10 codziennie przez 3 miesiące, wykazywało znaczną poprawę rzutu serca, objętości wyrzutowej oraz znaczną poprawę samopoczucia fizycznego. Subiektywne odczucie poprawy obejmowało następujące elementy: większa tolerancja wysiłku fizycznego, mniejsze bóle nóg, lepsza kontrola funkcji nóg oraz mniejsze zmęczenie. Druga podwójnie ślepa próba była podobna i przeprowadzono ją na 15 pacjentach z tymi samymi kategoriami choroby. Odnotowano zdecydowaną poprawę sprawności fizycznej.
Pacjenci cierpiący na dystrofie mięśniowe powinni przyjmować Q10 przez czas nieokreślony. Mechanizm działania CoQ10 jest prawdopodobnie związany z usprawnieniem produkcji energi w komórkach mięśniowych. Poprawa funkcji serca i samopoczucia fizycznego jest ważnym elementem w postępowaniu z chorobami mięśni.

Wydolność sportowców

Ponieważ CoQ10 uczestniczy w produkcji energii, suplementacja może zwiększać wydolność aerobową oraz siłę mięśni.

Antyutleniacz

Koenzym Q jest silnym antyutleniaczem. Posiada zdolność zapobiegania utlenianiu się dobrego cholesterolu i jego zmianie w zły cholesterol, który w postaci blaszki miażdżycowej odkłada się na ściankach naczyń krwionośnych. Dzięki temu pomaga utrzymywać tętnice w dobrym stanie, co czyni go ważnym elementem profilaktyki antyzawałowej i antyudarowej. Bardzo silne właściwości immunostymulujące antyoksydacyjnego CoQ10 można wykorzystywać do wzmocnienia odporności w zatruciach (jako odtruwacz) i w chorobach zakaźnych.
Obserwowano, iż zmniejsza toksyczność niektórych leków przeciwnowotworowych, antyarytmicznych, stosowanych w nadciśnieniu np. betablokerów.

Suplementacja

Najstotniejszym kryterium wyboru produktu z koenzymem Q10 jest jego przyswajalność i biodostępność. Zazwyczaj składniki odżywcze rozpuszczalne w tłuszczach takie jak CoQ10 są przyswajane w ten sam sposób, co inne tłuszcze dietetyczne, które wymagają emulgacji przez sole żółciowe, a następnie micelizacji, w ramach której tłuszcze pokrywa rozpuszczalna w wodzie otoczka umożliwiająca im dotarcie do miejsc absorpcji w układzie jelitowym. Tradycyjne suplementy CoQ10 są oferowane jako zawiesiny na bazie oleju w kapsułkach żelowych lub w kapsułkach roślinnych zawierających proszek. W obu tych postaciach występują duże cząsteczki CoQ10 o słabej rozpuszczalności. Jest to czynnik, który negatywnie wpływa na biodostępność.
Produkty wytwarzane w opatentowanej nanotechnologii Pure Nutri-Nano Nanotechnology zawierają cząsteczki CoQ10 w preformowanych micelach i w ten sposób znika konieczność emulgacji i micelizacji w jelitach, co zapewnia sprawne dotarcie CoQ10 do miejsc absorpcji w jelicie cienkim.
Jak małe są micele Pure Nutri-Nano Nanotechnology?
Micela Pure Nutri-Nano Nanotechnology Q10 ma tylko 30 nm średnicy i zawiera ok. 400 cząsteczek Q10. Cząsteczki większe niż 50 nm są trudno przyswajalne, natomiast cząsteczki w typowej emulsji Q10 mają ok. 3000 nm średnicy. Dlatego badania biodostępności wykazały, że nie dorównują one produktom wytwarzanym w opatentowanej nanotechnologii Pure Nutri-Nano Nanotechnology Q10.
Typowe porcje potrzebne do odczuwalnej poprawy funkcjonowania organizmu to 30-150 mg.

Bezpieczeństwo

Koenzym Q10 jest na ogół dobrze tolerowany i nie zgłaszano żadnych poważnych skutków niepożądanych związanych z jego długoterminowym stosowaniem. Nie wykazano bezpieczeństwa stosowania w czasie ciąży oraz karmienia piersią i związku z tym CoQ10 nie powinny przyjmować kobiety ciężarne i matki karmiące, chyba że potencjalne korzyści kliniczne (stwierdzone przez lekarza) przeważają nad ryzykami.

Piśmiennictwo:

  1. M.T. Murry „Encyclopedia of Nutritional suplement”, Prima Publishing 1996.
  2. „Uzdrawiająca moc witamin, minerałów i ziół”, Przegląd Reader’s Digest 2000.
  3. „Koenzym Q-10 (ubichinion) - jego rola w lecznictwie”, prof. dr hab. Andrzej Danysz.